Museum Coudewater Het museum "Museum Coudewater" is gelegen in 's-Hertogenbosch. <a href="https://www.routeyou.com/location/view/4358885.nl?toptext=1659641">Meer informatie</a> Museum De Genenberg De Genenberg is de naam van een ronde stenen korenmolen aan de Genenberg 6 te Sint-Michielsgestel die in 1891 werd gebouwd. Het is een beltmolen uit 1841. De molen heeft gemalen tot 1964; daarna is hij verbouwd tot woning. Van het gaande werk resteert nog een deel; alle maalwerktuigen zijn echter verwijderd. De Genenberg is wel draaivaardig. Een deel van de woning is in de molenbelt ingebouwd. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/165089.nl">Wikipedia</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/50773397.nl?toptext=5977961">Meer informatie</a> Molen Duits Lijntje - Spoorbrug over de Aa Enkelsporige brug over de Aa. Gebouwd in opdracht van de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg Maatschappij, omstreeks 1875. De brug maakte deel uit van de treinverbinding tussen Duitsland en Rotterdam en liep onder meer via Veghel naar Goch. De balkbrug bestaat uit samengestelde doorgaande ijzeren liggers met geklonken vollewandliggers. De liggers rusten op de rechthoekige landhoofden en een langwerpige pijler met afgeronde uiteinden in het midden van het water. De landhoofden en pijler zijn uitgevoerd in handgevormde baksteen. De landhoofden hebben betonnen lijsten, de pijler in het midden is voorzien van natuurstenen geprofileerde afdekplaten. Over de brug is een enkel spoor aangelegd. De brug was van algemeen belang. Zij heeft cultuurhistorische waarde als uitdrukking van een typologische en economische ontwikkeling, namelijk de ontsluiting van Noord-Brabant en de ontwikkeling van spoorverbindingen tussen Rotterdam en het Duitse achterland. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51131001.nl?toptext=7469902">Meer informatie</a> Brug Duits Lijntje De spoorlijn Boxtel - Wesel, ook wel het Duits lijntje genoemd (in Duitsland: Boxteler Bahn), is een voormalige spoorlijn van de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS). De lijn verbond het Duitse Wesel met het Nederlandse Boxtel via Goch, Gennep, Uden, Veghel en Schijndel. Na 1925 kwam het beheer van het Nederlandse gedeelte van de lijn in handen van de Staatsspoorwegen en het Duitse gedeelte van de lijn kwam (als DB 2515) onder beheer van de DRG. Het traject werd geopend in 1878, opdat het onderdeel kon worden van de snelste verbinding Londen – Berlijn – Sint-Petersburg. Vanaf 15 mei 1881 reden over deze lijn D-treinen (internationale sneltreinen) waarmee men zonder overstappen van Londen via Vlissingen naar Berlijn kon reizen. Vanwege dit comfort maakten veel diplomaten en vorsten, waaronder de Russische tsaren, gebruik van dit traject op hun Europese reizen. Het Duitse grensstation was station Goch, het Nederlandse was station Gennep. n de jaren 1960 en jaren 1970 werd in fasen het Duitse gedeelte gesloten en opgebroken. Daarvóór was het gedeelte tussen Xanten en Uedem in de Tweede Wereldoorlog al zo vaak door sabotage beschadigd dat dit niet meer werd hersteld. Op het tracé tussen Goch en Uedem werd een verkeersweg aangelegd. In 1950 beëindigde de NS het laatste stukje personenverkeer op de lijn Boxtel – Uden. In 1972 werd het goederenvervoer op het stuk Mill – Gennep beëindigd. Intussen had men bij Gennep naast de spoorbrug een verkeersbrug aangelegd. De laatste trein is de zogenaamde leutexpres tijdens het carnaval van 1971, waarna de spoorbrug ontmanteld werd. Op 1 mei 1982 werd nabij het voormalige station van Gennep een spoorwegmonument onthuld, Loc 94, een gerestaureerde Pruisische stoomlocomotief uit 1924. In 1978 verdween ook het goederenvervoer tussen Uden en Mill en in 1983 tussen Veghel en Uden, waarna de sporen werden opgebroken. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51131007.nl?toptext=7469908">Meer informatie</a> Spoorlijn De verrekijker Hier vind je het kunstwerk dat op 24 april 2016 door de burgemeester van Veghel, Ina Adema, onthuld is. Dit fraai stuk huisvlijt is gewijd aan het 50-jarig bestaan van Buurtvereniging Dorshout. Dit typisch Meierijs stukje Veghel behoort tot de oudste buurtschappen in de gemeente. Mogelijk is het ontstaan als een zogenaamde plaetse. In vroeger tijden werd Dorshout altijd vermeld onder de naam Torhout of Dorhout. De benaming in het Veghels dialect luidt nog altijd "Torsend". De Rooise koster Brock beschrijft Dorshout als: Een welbebouwde buurt. Ten westen van, en digt bij het dorp (Veghel) gelegen Typerend voor Dorshout was het agrarische karakter van de buurtschap. Het bestond uit grote boerenhoeven, waaronder de Cruysbroedershoeve (vermelding 15e eeuw). Het landschap rond Dorshout werd bepaald door het kleinschalig beekdallandschap van de Aa, waarlangs de zogenaamde Dorshoutse beemden gelegen waren. Ten westen van Dorshout is in de 17e-19e eeuw veel gemeentelijke grond ontgonnen, waardoor een tamelijk rationeel landschap omzoomd door populieren ontstond. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51131008.nl?toptext=7469909">Meer informatie</a> Monument Duits Lijntje - NS Locomotief 252 Locomotor 252 Stichting de Locomotor werd op 15 januari 2002 opgericht door en voor liefhebbers van Locomotoren en gericht op alles wat te maken heeft met de diverse uitvoeringen van de Oersik en de Sik. Genoemde Stichting heeft recent besloten om een locomotief in bruikleen te geven aan SIEMei. Het betreft de Locomotor 252. Gebouwd in 1935 door Werkspoor te Amsterdam met bouwnummer 702. Deze Locomotor, beter bekent als de sik, kwam in de olijfgroene kleur in dienst, voorzien van een grote bronzen ovale nummerplaten en houten treeplanken. Enkele technische gegevens: – in de jaren ’60 kreeg de 252 een nieuwe dieselmotor. De 4-cilinder dieselmotor van Ganz werd vervangen door een brandstof gekoelde 3-cilinder dieselmotor van Stork-Ricardo – in de jaren zeventig, begin jaren 80 werd de 252 voorzien van een geel/grijze kleur en werden de mooie ovale nummerplaten vervangen door zwarte cijfers. Ook de houten treeplanken werden vervangen door ijzeren roosters. – in 1983 kreeg de sik een 1.5 ton wegende hydraulische telescoopkraan. Hiermee kon men op emplacementen o.a. wisseldelen vervangen. De kraan kan maximaal 6,5 meter uitschuiven en dan nog een gewicht van 1500 kilogram tillen. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51131009.nl?toptext=7469910">Meer informatie</a> Treinstation Duits Lijntje - Stootblok De spoorlijn Boxtel - Wesel, ook wel het Duits lijntje genoemd (in Duitsland: Boxteler Bahn), is een voormalige spoorlijn van de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS). De lijn verbond het Duitse Wesel met het Nederlandse Boxtel via Goch, Gennep, Uden, Veghel en Schijndel. Na 1925 kwam het beheer van het Nederlandse gedeelte van de lijn in handen van de Staatsspoorwegen en het Duitse gedeelte van de lijn kwam (als DB 2515) onder beheer van de DRG. Het traject werd geopend in 1878, opdat het onderdeel kon worden van de snelste verbinding Londen – Berlijn – Sint-Petersburg. Vanaf 15 mei 1881 reden over deze lijn D-treinen (internationale sneltreinen) waarmee men zonder overstappen van Londen via Vlissingen naar Berlijn kon reizen. Vanwege dit comfort maakten veel diplomaten en vorsten, waaronder de Russische tsaren, gebruik van dit traject op hun Europese reizen. Het Duitse grensstation was station Goch, het Nederlandse was station Gennep. n de jaren 1960 en jaren 1970 werd in fasen het Duitse gedeelte gesloten en opgebroken. Daarvóór was het gedeelte tussen Xanten en Uedem in de Tweede Wereldoorlog al zo vaak door sabotage beschadigd dat dit niet meer werd hersteld. Op het tracé tussen Goch en Uedem werd een verkeersweg aangelegd. In 1950 beëindigde de NS het laatste stukje personenverkeer op de lijn Boxtel – Uden. In 1972 werd het goederenvervoer op het stuk Mill – Gennep beëindigd. Intussen had men bij Gennep naast de spoorbrug een verkeersbrug aangelegd. De laatste trein is de zogenaamde leutexpres tijdens het carnaval van 1971, waarna de spoorbrug ontmanteld werd. Op 1 mei 1982 werd nabij het voormalige station van Gennep een spoorwegmonument onthuld, Loc 94, een gerestaureerde Pruisische stoomlocomotief uit 1924. In 1978 verdween ook het goederenvervoer tussen Uden en Mill en in 1983 tussen Veghel en Uden, waarna de sporen werden opgebroken. Dit stootblok is het eind van de nog bestaande rails van Boxtel naar Veghel. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51131010.nl?toptext=7469911">Meer informatie</a> Spoorlijn Oude spoorbrug over de Zuid-Willemsvaart De spoorlijn Boxtel - Wesel, ook wel het Duits lijntje genoemd (in Duitsland: Boxteler Bahn), is een voormalige spoorlijn van de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS). De lijn verbond het Duitse Wesel met het Nederlandse Boxtel via Goch, Gennep, Uden, Veghel en Schijndel. In 1950 beëindigde de NS het laatste stukje personenverkeer op de lijn Boxtel – Uden. In 1978 verdween ook het goederenvervoer tussen Uden en Mill en in 1983 tussen Veghel en Uden, waarna de sporen werden opgebroken. Helaas is deze oude spoorbrug in 2013 ontmanteld en afgevoerd. De spoorbrug was een knelpunt voor de scheepvaart terwijl er al jaren geen treinen meer overheen rijden. Vanaf eind 2014 moeten grotere schepen van de Maas naar Veghel kunnen varen. Daarvoor wordt een omleiding bij Den Bosch gegraven en wordt het bestaande kanaal tussen Den Dungen en Veghel opgewaardeerd. In de bredere vaarroute is geen plek meer voor een spoorbrug uit 1873. De brug was van 2014 tot 2021 te bewonderen op de Noordkade in Veghel. Begin 2021 is de brug opnieuw opgebouwd op een nieuwe locatie langs het toekomstige snelfietspad Veghel-Uden. Zo blijft het stuk erfgoed behouden en wordt ook de aanwezigheid van het Duits Lijntje benadrukt. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51770389.nl?toptext=8145989">Meer informatie</a> Brug Poosplaats Hoefje In Mei 2012 werd een monument onthuld dat de Kartuizer monniken herdenkt. Het monument betreft een zwerfkei met daarop de tekst: "zwijgzaam nabij vloeit tijdloos de stroom, hier huisde kartuizers een wijle, in sobere stilte en innig bezinnen, dichter tot god". Het monument dat ontworpen is door kunstenares Pien Storm van Leeuwen, en bevindt zich aan het Hoefje. Het biedt voorbijgangers de mogelijkheid een moment van rust te nemen, te genieten van de natuur, en om de gedachten de vrije loop te laten. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51780482.nl?toptext=8159645">Meer informatie</a> Monument Dommel stroom (Waterkrachtcentrale) De waterkrachtcentrale is een burgerinitiatief gefinancieerd door crowdfunding. In 2011 wandelen vader Jan en zoon Bram Taks langs <a href="https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/dommeldal/over-rivier-de-dommel" rel="nofollow" target="_blank">de Dommel</a> en denken ‘waarom gebeurt er niets met de kracht van dit water? Zij zetten denken om actie en slaan aan rekenen en organiseren om alle noodzakelijke vergunningen en de bouw- en exploitatieplannen rond te krijgen. Onder het moto ‘Hier krijgen wij energie van, jij ook?’ werven de initiatiefnemers fondsen, zetten een coöperatie op en werven leden. We zijn ons gaan verdiepen in de mogelijkheden en verschillende technieken voor een waterkrachtcentrale. Het beperkte hoogteverschil was daarbij leidend, evenals de visvriendelijkheid van de techniek. Al snel kwamen we uit bij de schroef van Archimedes, ofwel de vijzel van Landustrie. Parallel daaraan hebben we ons initiatief voorgelegd aan waterschap De Dommel en de gemeente Sint-Michielsgestel die concrete steun leverden en onder meer zorg droegen voor de benodigde vergunningen.” De rijksoverheid en de gemeente Sint-Michielsgestel dragen beide bij aan het project in de vorm van subsidie. Dat is echter niet voldoende om de centrale van de grond te krijgen. Bram Taks: “Om de benodigde financiering rond te krijgen, hebben we de Energiecoöperatie Dommelstroom opgericht en zijn we een crowdfundingsactie gestart. Iedereen die investeert, wordt dus mede-eigenaar van de centrale. Daarnaast zijn door de Stichting Doen, Rabobank, gemeente Sint-Michielsgestel, Ahold en Het Groene Woud financiële bijdragen gedaan. Binnen een paar maanden werd het streefbedrag van € 750.000 bereikt en bleek het financieringskrediet dat door Landustrie beschikbaar was gesteld niet nodig.” Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/400204.nl">Bomoto</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51808354.nl?toptext=8191316">Meer informatie</a> Energiecentrale Imkerij 't Polleke Bij imkerij ‘t Polleke kunt u terecht voor informatieve excursies. Tijdens de anderhalf uur durende excursie komt u van alles te weten over het leven van de bij. Er wordt onder andere uitleg gegeven over de bijenkast, het honing slingeren en het verwerken van de honing zodat deze in potjes kan. Daarnaast vertelt de imker enthousiast over allerlei wetenswaardigheden over bijenwas, de bestuiving en de beruchte varroamijt. Na de ontvangst gaat de groep eerst naar de bijenhal. Op veilige afstand kunt u de bijen zien vliegen. Daarna krijgt u in een binnenruimte de verdere uitleg over de bijen. De imker, Peter, laat zichzelf door een bij steken om te laten zien hoe je op een verantwoorde manier een angel kunt verwijderen. Ook heeft u na de lezing de mogelijkheid om producten uit het assortiment te kopen. Er zijn verschillende smaken honing te verkrijgen, denk aan bloemenhoning, lindehoning, fruithoning, balsemienhoning en koolzaadhoning. Natuurlijk kunt u ook aanverwante producten zoals honing met propolis, honing met koninginnegelei, stuifmeelpollen en honingzeep kopen. De imker heeft een jarenlange ervaring met werken met bijen en kan daar zeer enthousiast over vertellen. De excursies zijn alleen op afspraak te bezoeken. Jan van Den Boomstraat 7 5473 VZ Heeswijk Dinther info@imkerijtpolleke.nl (o413) 229384 06 45601696 Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51842737.nl?toptext=8234730">Meer informatie</a> Botanische tuin Alpacafarm Vorstenbosch Alpacafarm Vorstenbosch is de meest complete alpaca boerderij van Nederland. Op onze boerderij wonen ruim 60 alpaca’s en we verwachten in 2022 22 veulens. In de basis zijn we een fokkerij, maar je vindt bij ons een compleet aanbod aan activiteiten, horeca en overnachten. Wil jij op pad met een alpaca aan je zijde? Wij organiseren wandelingen met onze alpaca’s in de bossen van natuurgebied De Maashorst. Je wordt begeleid door één van onze enthousiaste collega’s die je tijdens de wandeling van alles leert over de alpaca. Onderweg stoppen we ook om gezellige en leuke foto’s te maken van je eigen gezelschap en de alpaca die je begeleid. Doordat wij in de basis een professionele fokkerij zijn, vind je bij ons super knappe en gezonde alpaca’s. Wij fokken op kwaliteit en de alpaca’s zijn daardoor heerlijk zacht en heel wollig. Tijdens de wandeling kom je echt tot rust, we passen ons tempo namelijk aan op de alpaca’s. Je leert de verschillende karakters goed kennen en je ‘eigen’ alpaca vergeet je nooit meer! Het is maar de vraag of je uiteindelijk iets van de omgeving hebt gezien of alleen de alpaca’s hebt bewonderd. Race na de alpacawandeling niet door naar je volgende afspraak, maar geef jezelf nog tijd om na te genieten op de boerderij. Leeghandseweg 10a 5476 VD Vorstenbosch Email: <a href="mailto:info@alpacavorstenbosch.nl">info@alpacavorstenbosch.nl</a> Telefoon +31 85 200 6111 Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/620258.nl">Avontuurlijke Wandelingen</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51842740.nl?toptext=8234733">Meer informatie</a> Boerderij Lunchcafé Toren4 Gelegen in het centrum van Sint-Michielsgestel, op slechts vijf kilometer van de historische binnenstad van ’s-Hertogenbosch, vind je bij fiets- en lunchcafé Toren4 de beste lunch in de wijde omtrek. De ideale uitvalsbasis voor het ontdekken van de prachtige natuur in de directe omgeving; zowel op de fiets als te voet. Kies voor het PICKNICKtoGO-arrangement en trek bijvoorbeeld door de Bossche Broek, het Dommeldal of over Landgoed Zegenwerp.Kom genieten van de informele gastvrijheid van het meertalige personeel. In de woorden van een passerende (en hongerige) fietser: “Grote porties! […] Lekker eten dat mooi opgemaakt door heel vriendelijk personeel wordt geserveerd.” Monumentaal uitzichtToren4 ligt aan de noordzijde van de Tor… Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/69697.nl">Visit Brabant</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/52162967.nl?toptext=8684076">Meer informatie</a> Eet en drinkgelegenheid Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk De eerste kerk werd rond 1300 gebouwd. Op zondag 4 april 1886 sloeg het noodlot toe. “Circa 7 uur na de middag stond de toren in brand, en brandde geheel en al uit, de heerlijke klokken, de roem van Uden, zijn voor het grootste gedeelte gesmolten”, schreef de pastoor. Er kwam een nieuwe kerk die 92.000 gulden kostte. Van de overblijfselen van de klokken werden nieuwe gegoten. De kenmerkende grote koepel van de kerk is ontworpen door architect Carl Weber. Als de kerk open is, loop dan eens tot onder de koepel. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/69697.nl">Visit Brabant</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/50772690.nl?toptext=8684104">Meer informatie</a> Kerk Het Kruisherenklooster De eerste kruisheren vestigden zich in Brabant in Sint Agatha en in ’s-Hertogenbosch. Na de inname van ’s-Hertogenbosch door de troepen van Frederik Hendrik moesten alle mannelijke kloosterlingen de stad verlaten. Via Schijndel kwamen ze in 1636 in Uden terecht waar godsdienstvrijheid heerste. Zij bouwden in 1652 het klooster aan de Vorstenburg dat ze later aan de birgittinessen zouden verkopen. Rond 1700 werd een nieuw klooster gebouwd naast de kapel O.L. Vrouw ter Linden dat veel bedevaartgangers trok. De kruisheren zetten zich in voor de Mariaverering. In 1743 stichtten zij een Latijnse school, bedoeld om priesters op te leiden. Na opheffing in 1879 van de Latijnse school werd zeven jaar later het College van het H. Kruis opgericht met sinds 1922 een internaat wegens de enorme toeloop van leerlingen. Het oude klooster … Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/69697.nl">Visit Brabant</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/52250015.nl?toptext=8684108">Meer informatie</a> Klooster Oud-Herlaer Oud-Herlaer was een kasteel aan de Dommel, gelegen in het westen van Sint-Michielsgestel, vrijwel tegenover het zich in Vught bevindende Kasteel Maurick. Het kasteel verkreeg de naam Oud-Herlaer pas toen een kilometer stroomopwaarts een nieuw kasteel verrees, dat Nieuw-Herlaer werd genoemd. Eens was dit kasteel de zetel van de belangrijke heerlijkheid Herlaer (Herlaer), die zelf ook weer leengoederen uitgaf. De Lijst van heren en vrouwen van Herlaer omvat een aantal aanzienlijke adellijke geslachten. Uiteindelijk werd de heerlijkheid bezit van de markiezen van Bergen op Zoom, die nog tal van andere bezittingen hadden. Door dit alles werd het kasteel verwaarloosd en uiteindelijk gesloopt. De eerste schriftelijke aanwijzingen ove… Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/69697.nl">Visit Brabant</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/51348527.nl?toptext=8684165">Meer informatie</a> Kasteel Cunerakapel De Cunera kapel. Deze kapel dateert uit 1535 en werd herbouwd na oorlogsschade in 1629 na het beleg van ’s-Hertogenbosch. Later deed het gebouw dienst als school met woning. Omstreeks 1800 werd het priesterkoor gesloopt en werd het een boerderij. Tussen 1979 en 1981 is de kapel gerestaureerd volgens gotische vormgeving. Het gebouw is nu in gebruik als woning. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/236723.nl">gebo2</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/52268380.nl?toptext=8703257">Meer informatie</a> Kapel Coudewater (Klik op de vetgedrukte woorden voor meer informatie.) Coudewater ligt op de <a href="https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen/kaart" rel="nofollow" target="_blank">uitloper</a> van een vrij hoge <a href="https://www.geologievannederland.nl/publicaties/104.html#head2" rel="nofollow" target="_blank">dekzandrug</a>, die uitsteekt in het lager gelegen gebied. Het deelwoord ‘coude’ betekent <a href="https://www.wisdomlib.org/cities/coudekerque-branche-23505" rel="nofollow" target="_blank">bocht in een beek</a> of knik in het landschap. Het deelwoord ‘water’ slaat op de watergang, nu Groote Wetering, die om het hogere terrein loopt (zie afbeelding AHN4). Deze omgeving, met akkers op de hogere zandgronden, weidevelden langs de watergang, bossen voor geriefhout en heidevelden voor de schapenteelt, was in de Middeleeuwen een gunstige agrarische locatie voor een zelfvoorzienende gemeenschap. Ongetwijfeld zullen er al eerder bewoningsactiviteiten hebben plaatsgevonden, maar in de geschreven bronnen wordt de plaats voor het eerst genoemd in 1434. In de eerste helft van de Middeleeuwen waren het vooral zelfvoorzienende nederzettingen en landgoederen (<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Hofstelsel" rel="nofollow" target="_blank">domeinen</a>, hof of vroonhof) die de ontginningen op zich namen. Het was in de tweede helft van de Middeleeuwen dat de bevolking groeide en de handel en geldeconomie opkwam. Met de bevolkingsgroei en de opkomst van steden (o.a. Den Bosch, gesticht in 1185) kwam er behoefte aan meer voedsel. De overproductie kon dus verhandeld worden. De hertog van Brabant, die de onontgonnen gronden bezat, verpachtte die gronden aan landheren en kloosters en stimuleerde daarmee de <a href="https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Oude_akkercomplexen_(cultuurhistorisch_beheer)#definitie-ouderdom-en-verspreiding" rel="nofollow" target="_blank">kampontginningen</a>. In 1434 werd, waar nu Coudewater ligt, de <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Coudewater" rel="nofollow" target="_blank">dubbelabdij</a> van de orde der Birgittinessen en Birgittijnen gesticht. In 1566 woedde in de abdij een beeldenstorm. Nadat het gebied in 1648 Staats geworden was, werd het klooster van de helft van zijn bezittingen beroofd. Later werd door de Staten-Generaal ook de rest van het klooster verbeurdverklaard. Een deel van de gebouwen werd afgebroken. Een ander deel werd verbouwd tot landhuis dat van circa 1819 tot 1870 particulier eigendom was. In 1870 werd op landgoed Coudewater een instelling voor psychiatrische patiënten gevestigd. Vanaf 2019 wordt het terrein omgevormd tot een <a href="https://www.imoss.nl/project/rosmalen-levendig-landgoed-coudewater/" rel="nofollow" target="_blank">lommerrijke woonwijk</a>. Daarbij wordt rekening gehouden met het parklandschap en de daar aanwezige monumentale gebouwen. Feedback en vragen kunnen gestuurd worden naar: jos.opstapper@gmail.com. Klik voor meer landschapselementen op: <a href="https://www.routeyou.com/nl-nl/route/view/18390449?c=a44ee264dc9d4123">Groote Wetering, Aa->Maashorst</a>. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/1133315.nl">Jos van Nistelrooy</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/52250205.nl?toptext=9728674">Meer informatie</a> Landgoed De Wamberg (Klik op de vetgedrukte woorden voor meer informatie.) Huys de Wamberg ligt op de uitloper van een <a href="https://app.pdok.nl/viewer/#x=154307.13&y=411887.79&z=11.2663&background=BRT-A%20standaard&layers=d1cb16ca-2029-454f-b3f1-f70bceaf62c1;geomorphological_area;_;0.58" rel="nofollow" target="_blank">vrij lage</a> en vlakke <a href="https://www.geologievannederland.nl/publicaties/104.html#head2" rel="nofollow" target="_blank">dekzandrug</a> tussen de Wambergse Beek en de Groote Wetering. Het deelwoord ‘Wam’ in de naam zou zijn afgeleid van het woord <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Wamberg" rel="nofollow" target="_blank">wamen</a>, dat het opwellen van modder betekent en daarmee wijst op drassig land. Dat is een betekenis die in deze omgeving weinig onderscheidend is. Een andere betekenis zou af te leiden zijn van het Germaanse element <a href="https://dekruik.be/sint-remigius" rel="nofollow" target="_blank">wana</a> dat “ontoereikend / weinig” betekent. De Wamberg ligt inderdaad op weinig hoge, vrij laag en vlak terrein in tegenstelling tot de dichtbij gelegen hogere dekzandrug, waar Coudewater op ligt. In de eerste helft van de Middeleeuwen waren het vooral zelfvoorzienende nederzettingen en landgoederen (<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Hofstelsel" rel="nofollow" target="_blank">domeinen</a>, hof of vroonhof) die de ontginningen op zich namen. Het was de tweede helft van de Middeleeuwen dat de bevolking groeide en de handel en geldeconomie opkwamen. Met de bevolkingsgroei en de opkomst van steden (o.a. Den Bosch, gesticht in 1185) kwam er behoefte aan meer voedsel. De overproductie kon dus verhandeld worden. De hertog van Brabant, die de onontgonnen gronden bezat, verpachtte die gronden aan landheren en kloosters en stimuleerde daarmee de <a href="https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Oude_akkercomplexen_(cultuurhistorisch_beheer)#definitie-ouderdom-en-verspreiding" rel="nofollow" target="_blank">kampontginningen</a>. Wie de eerste eigenaren van <a href="https://www.brabantserfgoed.nl/page/5974/het-huys-de-wamberg" rel="nofollow" target="_blank">de Wamberg</a> waren, is niet met zekerheid te achterhalen. Zo is ook niet bekend of er een domeinstelsel heeft bestaan. Dit stelsel ging vooraf aan de ontginningen vanaf de Volle Middeleeuwen, die destijds bij de Wamberg en Loofaert plaatsvonden. Het landgoed kwam volgens historische bronnen na 1366 in handen van het kapittel van de Sint-Janskathedraal in ’s-Hertogenbosch. In 1368 werd voor het eerst gesproken over het ‘Goed De Wamberg’. In de bronnen wordt een <a href="https://www.wawona.nl/HTML/geschiedenis_wamberg.html" rel="nofollow" target="_blank">stichtingsboerderij</a> (de voorloper van de ‘Wambergse Hoeve’ ook wel ‘Grote Wamberg’) vermeld. Buiten de solitaire hoeve ‘Grote Wamberg’ werden ook pachtboerderijen gesticht. Wellicht waren deze vroege pachtboerderijen de voorlopers van de monumentale boerderijen langs de weg Wamberg/Loofaert. De pachters moesten een tiende deel van de oogst afstaan aan de eigenaar, in dit geval de kerk. Op het terrein van de Wamberg staat nu nog een tot woonhuis verbouwde <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Tiendschuur" rel="nofollow" target="_blank">tiendschuur</a>, waar de oogst opgeslagen werd. Met de pachtopbrengst kon men de geestelijken en gebouwen bekostigen. Na de val van Den Bosch kwam het landgoed in particuliere handen en hebben de eigenaren het een en ander toegevoegd en verbouwd. Het kasteel/landhuis staat op de monumentenlijst als <a href="https://www.monumenten.nl/monument/527357" rel="nofollow" target="_blank">Rijksmonument ID: 527357</a>, de Grote Wamberg met jacht- en koetshuis en poortgebouwtje als: <a href="https://rijksmonumenten.nl/monument/527359/wamberg-grote-wamberg/berlicum/" rel="nofollow" target="_blank">Rijksmonument ID: 527359</a> en de tienschuur als <a href="https://www.monumenten.nl/monument/527360" rel="nofollow" target="_blank">Rijksmonument ID: 527360</a> Feedback en vragen kunnen gestuurd worden naar: jos.opstapper@gmail.com. Klik voor meer landschapselementen op: <a href="https://www.routeyou.com/nl-nl/route/view/18390449?c=a44ee264dc9d4123">Groote Wetering, Aa->Maashorst</a>. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/1133315.nl">Jos van Nistelrooy</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/53242264.nl?toptext=9728676">Meer informatie</a> Landgoed Engelenstede (Klik op de vetgedrukte woorden voor meer informatie.) Engelenstede ligt op de flank van een <a href="https://www.geologievannederland.nl/publicaties/104.html#head2" rel="nofollow" target="_blank">dekzandrug</a>. Ten noorden van Engelenstede ligt een laagte in het landschap met de Groote Wetering als afwatering. Het was een geschikte locatie voor <a href="https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Oude_akkercomplexen_(cultuurhistorisch_beheer)#definitie-ouderdom-en-verspreiding" rel="nofollow" target="_blank">kampontginningen</a>. Daar werd een solitaire hoeve gesticht met een akkers die omringd werden door houtwallen of greppels. Deze houtwallen beschermden de gewassen tegen wild en loslopend vee en leverden geriefhout. Bij voorkeur werden de kampakkers aangelegd op relatief hoger gelegen grond in de buurt van lager gelegen weide- en hooiland. Ook bos of heide voor schapenteelt en het steken van plaggen was nodig voor dit landbouwsysteem. Dat er bij Engelenstede <a href="https://app.pdok.nl/viewer/#x=159696.43&y=411924.30&z=9.9330&background=BRT-A%20standaard&layers=d9cc67ba-5491-4640-86ac-b8d392250270;soilarea;_;0.49" rel="nofollow" target="_blank">eeuwenlang geakkerd</a> is, is te zien aan de hoge zwarte enkeerdgronden, die daar voorkomen. Deze <a href="https://legenda-bodemkaart.bodemdata.nl/bodemclassificatie/item/dikke-eerdgronden" rel="nofollow" target="_blank">zwarte enkeerdgronden</a> zijn ontstaan doordat men eeuwenlang de mest in de <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Potstal" rel="nofollow" target="_blank">potstal</a> vermengde met heideplaggen en het mengsel daarna op de akkers verspreidde. Hierdoor ontstond een meer dan 50 cm dikke zwarte humeuze bovenlaag. Rond 1270 werd hier op het<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Feodalisme" rel="nofollow" target="_blank"> leengoed van de Hertog van Brabant</a> door de heer Bocx de <a href="https://www.saszomerschool.nl/kalender_detail_608_61--Natuur-Engelenstede--Vinkel_508" rel="nofollow" target="_blank">Bocxhoeve</a> gesticht. In 1535 (her)stichtte de toenmalige eigenaar van deze hoeve de <a href="https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mizig=210&miadt=235&miaet=1&micode=1575&minr=10789985&miview=inv2" rel="nofollow" target="_blank">Cunerakapel op Kaathoven</a>. Deze kapel werd in 1629, het jaar van de <a href="https://www.bossche-encyclopedie.nl/overig/militaire%20geschiedenis%20(beleg%201629)/algemeen.htm" rel="nofollow" target="_blank">val van ’s-Hertogenbosch</a>, verwoest. Veel katholieke bezittingen werden na de val van ’s-Hertogenbosch in 1629 en de <a href="https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/789/998/RUG01-002789998_2019_0001_AC.pdf" rel="nofollow" target="_blank">Vrede van Munster</a> in 1648 geconfisqueerd door de Republiek en beheerd of verpacht door de overheid. Op een foto van Engelenstede zijn op de zijgevel boven de voordeur de <a href="https://www.bhic.nl/memorix/images/search/?mode=gallery&view=horizontal&q=engelenstede&rows=1&page=1" rel="nofollow" target="_blank">muurankers met het jaartal 1648</a> te zien Dat wordt nog eens bevestigd door een aquarel uit 1931. In de <a href="https://historiek.net/bataafse-franse-tijd-1795-tijdlijn-geschiedenis/129376" rel="nofollow" target="_blank">Bataafs-Franse Tijd</a> (1795-1813) verloren de adel en kerkelijke instellingen hun privileges en kwamen landgoederen op de markt. Zo kreeg een <a href="https://www.skbl.nl/weg-uit-de-stad/" rel="nofollow" target="_blank">nieuwe stedelijke elite</a>, rijk geworden door handel en nijverheid, de kans om hun vermogen te beleggen in landerijen. In 1776 kreeg een zekere Van Engelen de hoeve in bezit. Op een <a href="https://historischegeografiebrabant.nl/" rel="nofollow" target="_blank">kadastrale kaart</a> blijkt dat in 1832 Theodorus Sopers, woonachtig in ’s-Hertogenbosch, deze hoeve en veel grond daarom heen in bezit had. Hij was niet de enige stedeling die in deze omgeving veel land bezat. <a href="https://www.topotijdreis.nl/vergelijk/kaart/1900/kaart/1999/@159312,411970,11" rel="nofollow" target="_blank">In de vorige eeuw</a> is het landschap ten behoeve van de landbouw rationeel ingericht. Percelen zijn samengevoegd en veel houtwallen zijn verdwenen. Feedback en vragen kunnen gestuurd worden naar: jos.opstapper@gmail.com. Klik voor meer landschapselementen op: <a href="https://www.routeyou.com/nl-nl/route/view/18390449?c=a44ee264dc9d4123">Groote Wetering, Aa->Maashorst</a>. Auteur: <a href="https://www.routeyou.com/user/view/1133315.nl">Jos van Nistelrooy</a> <a href="https://www.routeyou.com/location/view/53243331.nl?toptext=9729742">Meer informatie</a> Monument Herlaer 2026 70 km 16 15 16 16 15 15 15 15 15 15 16 16 16 16 16 16 15 16 15 16 16 16 16 16 16 16 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 16 16 16 16 16 16 15 16 16 15 15 15 16 15 15 15 15 15 15 15 14 14 14 14 14 14 14 14 14 13 13 13 13 13 11 11 10 10 9 9 9 9 10 10 10 10 10 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 10 10 9 9 9 9 9 9 9 9 8 9 8 9 9 9 10 9 9 9 9 8 8 8 9 9 9 9 9 8 8 9 9 8 8 9 8 8 8 8 8 8 8 8 7 7 7 7 7 8 8 8 8 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 6 7 6 6 6 7 7 7 7 7 7 7 7 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 5 5 5 5 5 5 5 6 6 6 6 5 5 6 6 5 6 6 6 6 6 5 5 5 5 5 5 6 6 5 6 6 6 5 5 5 5 6 5 5 5 4 5 5 5 4 5 5 4 5 6 6 6 5 4 4 4 4 5 4 5 4 4 4 4 4 4 5 5 4 4 4 4 4 4 4 3 4 4 4 4 4 4 4 5 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 3 4 4 3 3 3 3 3 3 3 4 6 6 4 4 3 3 4 3 3 3 3 4 4 4 3 3 3 6 4 4 5 5 5 3 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 5 5 8 7 7 5 5 5 9 11 12 11 7 6 8 6 7 6 6 5 6 6 5 6 4 3 5 5 5 5 4 4 4 3 4 4 4 3 4 3 3 3 4 3 3 3 4 4 4 4 4 4 4 3 3 3 3 3 3 3 4 4 4 4 4 4 4 3 3 5 5 4 4 4 4 4 5 4 4 3 3 3 5 4 4 4 3 4 3 4 4 3 3 3 4 4 4 4 4 4 4 3 4 4 4 4 3 2 2 2 3 3 3 3 3 3 5 5 3 3 4 1 1 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 4 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 4 3 3 3 3 3 7 9 8 3 3 5 4 2 2 2 3 3 3 3 3 3 2 3 2 2 3 3 4 3 3 4 4 4 4 5 5 5 5 4 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 5 5 5 5 5 5 5 5 4 4 4 5 5 5 6 4 5 5 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 5 5 5 5 5 5 5 5 5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 5 5 5 5 3 5 5 5 5 6 6 6 4 4 4 4 4 4 4 6 5 3 3 3 5 5 5 6 5 5 5 5 4 4 4 5 5 5 4 5 4 5 5 6 4 5 6 6 5 6 6 6 5 5 5 5 5 5 6 6 5 6 6 6 6 6 6 6 6 5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 5 5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 7 6 6 6 6 7 6 6 6 7 7 7 6 6 7 7 7 7 7 6 6 6 7 7 6 7 7 7 7 8 7 8 8 8 7 8 7 7 7 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 9 9 8 8 9 9 9 9 9 10 10 10 10 10 10 9 9 9 9 10 9 9 9 9 10 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 10 9 9 9 9 8 8 10 10 10 10 10 10 10 10 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 10 9 9 9 9 10 10 8 8 9 8 8 9 9 9 8 8 9 9 9 8 8 8 8 8 8 8 9 9 8 9 9 9 8 9 9 10 9 8 8 8 8 9 9 9 8 8 9 9 9 9 8 8 8 8 8 9 9 8 8 8 9 8 9 9 8 9 8 8 8 8 8 8 9 9 9 9 9 9 9 8 9 8 8 8 8 9 9 10 11 10 8 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 10 9 9 10 9 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 9 9 9 9 9 9 9 10 10 10 12 14 14 13 13 13 12 13 14 14 14 15 15 15